ROK MONIUSZKOWSKI

W dwusetną rocznicę urodzin Stanisława Moniuszki (1819-1872) - twórcy polskiej opery narodowej, proklamowano rok 2019 Rokiem Moniuszkowskim. 

S.Moniuszko urodził się w Ubielu koło Mińska i stał się jednym z najbardzej znanych kompozytorów polskich, a obok Chopina najwybitniejszym przedstawicielem stylu narodowego. W przeciwieństwie do Chopina, większość życia spędził w kraju. Początkowo uczył się muzyki u matki, od 1827 u A.Freyera w Warszawie, a w 1837 udał się do Berlina gdzie kontynuował studia u C.F.Rungenhagena. 

Do największych osiągnięć Moniuszki należy twórczość operowa. Jego pierwsza opera Halka do libretta Włodzimierza Wolskiego, która powstała w Wilnie w 1848 roku, uznana została za pierwszą polską operę narodową. Ale dopiero po 10 latach (1858) w rozbudowanej wersji do 4 aktów  odniosła  prawdziwy sukces na scenie Teatru Wielkiego w Warszawie. Do dziś  cieszy się ona wielką popularnością dzięki zwartej akcji, pięknym ariom  i scenom zbiorowym.  Pełne wyrazu arie, jak np. Szumią jodły czy Gdyby rannym słonkiem zawsze pobudzają głębokie emocje u słuchaczy. 
Po sukcesie Halki Moniuszko otrzymał stanowisko dyrygenta Teatru Wielkiego i wykładowcy w Warszawskim Instytucie Muzycznym. W dwa lata później wystawiona została opera Hrabina - satyra na poddających się modzie i obyczajom zachodnim. Jest to opera komiczna o dużym ładunku uczuć patriotycznych i sentymentów narodowych. 
Perłami talentu Moniuszki stały się dwie jednoaktowe opery Verbum nobile i Flis. Pierwsza to krytyka obyczajów szlacheckich druga - to sielanka mieszczańska. Patriotyczne i społeczne akcenty w operach Moniuszki podtrzymywały niewątpliwie ducha narodowego w zniewolonym przez zaborców społeczeństwie. 

Piękna i bardzo polska jest kolejna opera Straszny dwór do libretta Jana Chęcińskiego napisana dla "pokrzepienia serc" rodaków. Powstała ona po klęsce Powstania Styczniowego i represjach na narodzie polskim. Wymowa tej opery może być porównywalna do epopei Mickiewicza Pan Tadeusz. Kompozytorowi chodziło o wskrzeszenie gasnącego ducha narodu. Obraz pokonanej Ojczyzny najlepiej oddaje słynna aria z kurantem "Matko moja miła.." Z kolei polonezowa aria Miecznika sławi polskie męstwo i rycerskość. W Strasznym Dworze  odnajdujemy sentymentalizm i humor, lirykę i zadzierżystość. Obraz polskości dopełniają mazur i polonez, podobnie jak w Halce. Władze carskie w ramach represji szybko zdjęły tą operę z afisza. 

W ostatnich latach życia napisał Moniuszko operę Paria o pierwszorzędnych wartościach melodycznych i harmonicznych. Wykazuje ona pewne związki ze stylem wagnerowskim.  W historii polskiej muzyki Moniuszko pozostanie tym, który zerwał z wcześniej uprawianym wodewilowym stylem opartym na piosenkach i tańcach oraz wytyczył rozwój opery polskiej na kolejne dziesięciolecia.

 Obok oper chwalebną rolę w podtrzymywaniu świadomości narodowej Polaków odegrały pieśni, których Moniuszko pozostawił ponad 300. W nich to wcielił się temperament liryczny kompozytora.  Mieszkając jeszcze w Wilnie rozpoczął wydawanie Śpiewników domowych. Za życia wydał ich 6, a po śmierci kompozytora wydano kolejnych 6. Prostota i przystępność pieśni nie wykluczają wdzięku i ich wartości artystycznych. Niektóre wznoszą się nawet do wyżyn twórczości Schuberta (np. Znasz li ten kraj do słów Goethego w przekładzie Mickiewicza). Do bardziej znanych należą Prząśniczka, Morel, Triolet, Do oddalonej, Pieśń wieczorna, Dziad i baba. W wielu pieśniach słychać rytmy narodowych tańców polskich, a w pieśniach balladowych (np.Świtezianka) zwiększa się rola akompaniamentu fortepianowego. 
Obok pieśni skomponował Moniuszko 4 Litanie ostrobramskie, utwory chóralne i kantaty. Do tekstów Mickiewicza powstała kantata Widma oparta na II części Dziadów i cykl Sonetów krymskich. 

Cenną pozycją w dziedzinie muzyki symfonicznej jest uwertura koncertowa Bajka dedykowana Aleksandrowi Dargomyżskiemu. Doskonały zmysł symfoniczny Moniuszki uwidacznia się także w uwerturach operowych bijących nawet co do piękna i formy uwertury Verdiego. Moniuszko pisał też wodewile, operetki (m.in.Nocleg w Apeninach, Żółta szlafmyca, Ideał), Kwartety smyczkowe oraz Tańce orkiestrowe; posiadają one mniejsze znaczenie.
 
 
. Radosław Rzepkowski
 

ARCHIWUM FELIETONÓW

POLEĆ TEN ARTYKUŁ ZNAJOMYM Z FACEBOOKA
 


 

 


BIULETYN POLONIJNY, Postal Box 13, Montreal, Qc H3X 3T3, Canada; Tel: (514) 336-8383 fax: (514) 336-7636, 
Miesięcznik rozprowadzany bezpłatnie wśród Polonii zamieszkującej obszar Montrealu i Ottawy. Wszelkie prawa zastrzeżone.