W przepięknie wydawanej serii  A to Polska właśnie ukazał się kolejny tomik, poświęcony powojennej emigracji polskiej w  Londynie. Polacy w Londynie to grupa nieufna, nieprzystępna, zgorzkniała, skłócona z prawie całą Europą, która tak łatwo pogodziła się z rezultatami Jałty. Z upływem lat coraz bardziej zapominana, coraz częściej przemilczana, zawsze w cieniu emigracji paryskiej skupionej wokół "Kultury" Jerzego Giedroycia. 

Miejmy nadzieję, że doskonała książka Rafała Habielskiego przywraca właściwe proporcje. Nie odmawiając zasług ośrodkowi paryskiemu, autor dokonuje wnikliwego bilansu osiągnięć londyńskich emigrantów. Polskie kościoły, szkoły, czasopisma, wydawnictwa, teatry, stronnictwa polityczne, wreszcie instytucje państwowe działające zgodnie z przedwojenną konstytucją - a wszystko to stworzyli ludzie toczący jednocześnie niełatwą walkę o chleb powszedni, działający w obcym   społeczeństwie, nie zawsze przyjaznym. 

Podczas gdy komunistyczni propagandziści oskarżali londyńczyków o kolaborację z imperialistami, opinia publiczna w kraju uważała ich w najlepszym razie za nieszkodliwych maniaków. Ilu Polaków przed 1989 rokiem wiedziało, że w Londynie mieszka i działa legalny Prezydent Rzeczpospolitej? Dopiero stosunkowo niedawno, w latach dziewięćdziesiątych, przyszły zaszczyty i ordery, ale resztki nieufności pozostały. Nieufni? A może raczej - jak chce Rafał Habielski - "niezłomni i nieprzejednani", znacznie mniej skłonni do kompromisu, wybaczania i taktycznego porozumienia z ciągle żywotnymi niedobitkami dawnego reżimu? 

Choć w Londynie nie brakowało świetnych autorów, to jednak  najwybitniejsi: Gombrowicz, Miłosz, Stempowski jakoś omijali to miasto w swej emigracyjnej wędrówce. Do Londynu ciągnęli za to historycy, politycy, dziennikarze, aktorzy. Przypomnijmy w tym miejscu historyków Mariana Kukiela i Jana Ciechanowskiego, publicystów i redaktorów Zygmunta Nowakowskiego i Mieczysława Grydzewskiego. Tutaj zamieszkał tuż po wojnie Feliks Konarski, słynny Ref-ren, autor "Czerwonych maków na Monte Cassino". 

Początki nie były łatwe. Bycie Polakiem w Londynie oznaczało najczęściej dotkliwą degradację społeczną i ekonomiczną, coś w rodzaju "podwójnego życia". Fizycznie pracowali legendarni dowódcy Klemens Rudnicki i Bór-Komorowski, a Stanisław Maczek był barmanem. Dla większości z nich życie toczyło się jakby podwójnym nurtem. Co było tu prawdą, a co fikcją? Trud codzienności na wygnaniu czy odświętne złudzenie, że mimo wszystko przebywają w miniaturowym i trochę nierzeczywistym państwie, które uważali za ślad wolnej Polski? 

Wierzyli bowiem głęboko, że "Polska w Londynie” to nie emigracja, nie margines narodu, lecz Polska prawdziwa, którą przeciwstawić należy "Polsce pojałtańskiej”, zniewolonej, pozbawionej Kresów, znajdującej się pod okupacją sowiecką. Taki punkt widzenia skazywał na samotność i dystans, zamykał w kręgu romantycznego marzenia i nie ułatwiał porozumienia z coraz bardziej  pragmatycznie nastawioną krajową społecznością. Uniemożliwiał też, a przynajmniej utrudniał wrastanie w angielską rzeczywistość. Narzekali na londyńską mgłę i wyspiarską kuchnię, lekceważyli miejscowe obyczaje. 

Czy umierając zdawali sobie sprawę, że ich dzieło nie ma właściwie żadnej przyszłości? Wystarczy wsłuchać się w wiersze i piosenki Ref-rena, by uświadomić sobie, że londyńska emigracja to ostatni rozdział Polski przedwrześniowej, spóźniony epilog dziejów kraju, którego integralną częścią były Wilno i Lwów. Wystarczy przejrzeć kapitalną i pięknie ilustrowaną książkę Rafała Habielskiego, by stwierdzić, że obcujemy ze  światem, który znika na naszych oczach.

A może kiedyś, ktoś napisze książkę o polskim Montrealu. I jak tam zostaniemy przedstawieni?
 
 

* * *

Uznanie dla książki pana Rudolfa Falkowskiego
 

Nagrody Historyczne „Polityki” to najstarsza przyznawana w Polsce nagroda dla książek historycznych. Po raz pierwszy nagrody zostały przyznane w 1959. 
W tym roku przedstawiajac zwycięskie książki redaktor Jerzy Turski nadmienił:
Na marginesie tematyki wspomnieniowej odnotuję, że prof. Jerzy Holzer przyniósł na zebranie Jury dziennik spisany w latach 1929–1948 przez Rudolfa S. Falskiego – „Żużle na dłoni”. To znakomite zapiski gimnazjalisty z Kresów, potem tułacza, potem żołnierza, potem wyrobnika – jednym słowem zapiski wygnańca. Arcyciekawe! Niestety, nie mogliśmy ich wytypować do nagrody, ponieważ zostały wydane w... 2007 r. w Montrealu, w minimalnym nakładzie, i stąd zapewne nasza niewiedza. Boleję, że ten wspaniały diariusz nie dostał szansy na nagrodę. Jedyne, co mogę obiecać czytelnikom, to, że zrobimy swoisty bryk, by choć w ten sposób ocalić go od zapomnienia. A może jakiś wydawca w kraju zainteresuje się tym dziennikiem?

Brawo Panie Rudolfie!
 
 
 

Dary na Bibliotekę Polską w Montrealu
w odpowiedzi na apel jesienny 2009

Lista nr. 3 (18 listopada 2009  -  31 grudnia 2009)

Helene DeCorwin  $ 1,000 
Dr Danuta Podkomorska   $ 1,000 
The Jane  M. Skoryna Foundation  $ 1,000 

Anonimowo        $ 500 

Margaret Binek    $ 250 
Nitrex Metal Inc.  $ 250 
Towarzystwo Białego Orła  $ 200 

Thomas Babinski  $ 100 
Hubert Czerwinski  $ 100 
Tadeusz Granosik     $ 100 
Janina Kedzierski   $ 100 
Hanna M Pappius  $ 100 
Ewa Stachniak  $ 100 
Dr Marc Wilkins   $ 100 
Dr Joseph Wojcik  $ 100 
Andrew Zakrzewski   $ 100 

Carrie Czerwinski  $ 60 
Zbigniew Berezowski  $ 50 
Anna Bortnowski    $ 50 
Marek Celinski    $ 50 
Stanislaw  Chojnacki   $ 50 
Stanisław Chylewski   $ 50 
Milton Herba  $ 50 
Lucjan Kops  $ 50 
Edward Krajewski  $ 50 
Krystyna Missala  $ 50 
Michel P. Nitoslawski  $ 50 
Jean F. Poddubiuk  $ 50 
Anne T. Serafin  $ 50 
Tadeusz Streng   $ 50 
Maria Zielinska         $ 50 

Edward Makula  $ 25 
Janina Olejnik $ 25 
Casimir Plater-Zyberk  $ 25 
Krzysztof Sokolnicki 

Pamięci zmarłego Wacława Zakrzewskiego 
Związek Weteranów Polskich  $ 200 
Susan Zakrzewski    $ 120 
Anastasios Moschopoulos   $ 100 
Ellen Halliday   $   50 
Leon Nowacki   $   50 
Barbara Pambianchi    $   50 
Sophie & Halina Klasa 

Serdecznie dziękujemy wszystkim wymienionym ofiarodawcom i zapraszamy Czytelników Biuletynu Polonijnego do dalszego popierania 
naszej Biblioteki.

Czeki wystawione na The Polish Library prosimy kierować na adres:
Biblioteka Polska im. Wandy Stachiewicz 
3479, rue Peel 
Montréal, QC, H3A 1W 

Z DZIAŁALNOŚCI  BIBLIOTEKI POLSKIEJ im. Wandy Stachiewicz w MONTREALU.

* Nasza kolejna ZBIÓRKA JESIENNA na Bibliotekę Polską dobiega końca. Od początku września  do 3 grudnia 2009 na nasz apel odpowiedziało ok. 160 osób i organizacji polonijnych. Zebraliśmy  dotychczas jedynie $ 19.930 wobec  planowanych $ 25.000.

Mimo obecnej trudnej sytuacji ekonomicznej, serdecznie zwracamy się do wszystkich naszych sympatyków, którzy dotychczas nie odpowiedzieli na nasz tegoroczny apel, aby zechcieli nas poprzeć. Koszty prowadzenia Biblioteki nie zmniejszają się i polegamy na poparciu społeczności polonijnej, aby móc kontynuować naszą pracę. 

Czeki wystawione na "The Polish Library", prosimy przesłać na nasz adres :
The Polish Library, 3479 Peel Street, Montreal, Qc   H3A 1W7
Przypominamy, że za nadesłane dary wystawiamy kwity do zeznań podatkowych.

Lista PATRONÓW BIBLIOTEKI -  2009  (dary  $ 500 i więcej):
Anna Biolik, Kajetan Bieniecki, Helene DeCorvin, Fundusz Wieczysty Milenium, Elisabeth Danowski,  Chris Dobrzański, Fundacja im. Adama Mickiewicza, Edmund Idziak, Stanley Ofrecht,  Związek Weteranów Polskich im. Marszałka Piłsudskiego, Fundusz Przyjaciół dla uczczenia pamięci Wacława Zakrzewskiego.

Wszystkie te dary uwiecznione są na honorowej Tablicy Patronów Biblioteki.

* Otrzymaliśmy też po raz kolejny, dar w wysokości  $ 5.000 od pana Andy Chełmińskiego, syna znanego działacza polonijnego pana  Ś.+P. Leszka Chełmińskiego.

Ponadto poza apelem otrzymaliśmy w tym roku $  13.800 od Polskiej Fundacji Społeczno-Kulturalnej. 

* Biblioteka Polską otrzymała $ 10,000 z zapisu testamentowego państwa Anny i  Edwina Cichoniów. Zwracamy się do Państwa z prośbą o ich naśladowanie i pamiętania o Bibliotece Polskiej przy okazji sporządzania testamentów.

* W minionym roku Biblioteka znacznie powiększyła zbiory polskich filmów na DVD.

* Uruchomiona w 2006 roku  wypożyczalnia książek i filmów w sobotniej Polskiej Szkole          im. Jana Pawła II na West Island, działa i cieszy się popularnością wśrod nauczycieli i rodziców uczniów tej szkoły. Dziękujemy państwu Ewie i Janowi Szweykowskim za  prowadzenie tej wypożyczalni.

* Zapraszamy do obejrzenia naszej home page pod adresem biblioteka.info .  Zaprojektowanie strony i jej stałe uaktualnianie jest zasługą wolontariusza, pana Andrzeja Leszczewicza. Przeciętnie mamy dziennie ok. 30 odwiedzin.

* W KATALOGU UNIWERSYTETU McGILL, figuruje obecnie ponad 14,500 naszych książek. 

* Wiosną 2008 roku rozpoczęliśmy  przegrywanie na DVD zbioru  kaset video Programu Telepolonika. Program ten  istniał od roku 1985 przez ponad 10 lat. Przegraliśmy ponad sto kaset z nagraniami audycji, w których  brali udział liczni przedstawiciele Polonii montrealskiej. Przegranie na popularny nośnik jakim jest DVD pozwoliło zachować, oraz spopularyzować pamięć o tych działaczach polonijnych,  wielu z których już odeszło.  Przegrane na DVD wywiady będzie można kupić.  Lista dostępnych tytułów wkrótce będzie na internecie.

* Pan Jan Weryho, emerytowany bibliotekarz Biblioteki Studiów Islamskich na Uniwersytecie McGill podarował Bibliotece szereg  poloników  starodruków (do 1800 roku).

*  W lipcu 2009 r. Bibliotekarz Stefan Władysiuk uczestniczył w III Wrocławskich Spotkaniach Bibliotekarzy Polonijnych zorganizowanych przez Bibliotekę Główną Politechniki Wrocławskiej. 

* Działalność Biblioteki opiera się w znacznej mierze na ofiarnej pracy społecznej  wielu osób.  Składamy podziękowania  wszystkim wolontariuszom za ich bezinteresowną pracę.

*  Zorganizowane  przez Instytutu na Uniwersytecie McGill w 20 –tą rocznicę upadku komunizmu w Europie Wschodniej, miedzynarodowe sympozjum naukowe FROM TOTALITARIANISM TO  DEMOCRACY: TWISTED AND UNFINISHED ROAD zakończyło się sukcesem.  Wśród 10 zaproszonych prelegentów  z całego świata, z Polski gościliśmy:
historyka i polityka, prof. Karola Modzelewskiego; publicystę i dziennikarza Bronisława Wildsteina, oraz socjologa, doradcę prezydenta Kaczyńskiego prof. Andrzeja Zybertowicza. 

*  Staraniem Instytutu, w październiku i listopadzie w Bibliotece McLennan Uniwersytetu McGill czynna była wystawa poświęcona zasłużonemu dyplomacie, wieloletniemu prezesowi Polskiego Instytutu, Tadeuszowi Romerowi. Wystawa była  przygotowana przez  znajdujące się przez Łazienkach  Królewskich w Warszawie, Muzeum Wychodźstwa Polskiego.

*  Przy okazji wystawy, w montrealskiej The Gazette i w McGill Reporter ukazały się artykuły poświęcone Tadeuszowi Romerowi i Polskiemu Instytutowi Naukowemu.

*  Przed kilkoma dniami ukazała się  w Polsce drukiem publikacja materiałów z zorganizo -wanej przez Instytut konferencji na temat życia i twórczości Brunona Schulza: Bruno Schulz: new readings, news meanings / Nouvelles lectures, nouvelles significations. Wydanie książki zawdzięczamy współpracy z Polską Akademią Umiejętności.

*  Z żalem informujemy o zgonie  długoletniego przyjaciela Biblioteki, wieloletniego prezesa Polskiej Fundacji Społeczno-Kulturalnej w Quebeku, Zbigniewa Małeckiego. Jako członek Zarządu Polskiego Instytutu Naukowego, przez ponad 10 lat redagował „Biuletyn” Instytutu.

* W październiku pożegnaliśmy naszą długoletnią wolontariuszkę panią Teresę Żółtowską.

CZEŚĆ ICH PAMIĘCI.

*    Dziękujemy Biuletynowi Polonijnemu za umożliwienie nam prowadzenia rubryki "Na półce z książkami - nowości Biblioteki Polskiej". 

*  PRZERWA ŚWIĄTECZNA W BIBLIOTECE (od 22 grudnia do 3 stycznia 2010 r.).

Wszystkim naszym ofiarodawcom, sympatykom oraz czytelnikom Biblioteki
zasyłamy Życzenia wszystkiego najlepszego w Nowym Roku 2010.
 

Hanna M. Pappius 
Dyrektor 

Stefan Władysiuk 
Bibliotekarz Biblioteki Polskiej